Jaką farbę fasadową wybrać? Silikonową czy akrylową?

Specyfika budowli a dyfuzja pary wodnej

Rozważając wybór między produktami akrylowymi a silikonowymi, należy pochylić się nad zagadnieniem "oddychania" ścian. Termin ten potocznie określa zdolność przegrody budowlanej do przepuszczania pary wodnej z wnętrza budynku na zewnątrz. Jest to parametr decydujący o zdrowiu techniczny murów. W budynkach ocieplonych wełną mineralną zachowanie ciągłości dyfuzyjnej jest obligatoryjne. Zastosowanie powłoki o wysokim oporze dyfuzyjnym na wełnę mineralną doprowadziłoby do skraplania się wilgoci w warstwie ocieplenia, co skutkuje drastycznym spadkiem właściwości termoizolacyjnych oraz ryzykiem rozwoju pleśni wewnątrz przegrody.

Produkty silikonowe, dzięki swojej mikroporowatej strukturze, umożliwiają swobodną migrację cząsteczek pary wodnej, co czyni je uniwersalnym rozwiązaniem dla każdego typu termoizolacji. W przypadku budynków ocieplonych styropianem, który sam w sobie stanowi barierę dla pary wodnej, parametr ten odgrywa mniejszą rolę, co otwiera drogę do stosowania tańszych rozwiązań opartych na żywicach akrylowych. Należy jednak pamiętać, że w starym budownictwie o grubych murach bez ocieplenia, umożliwienie odparowania wilgoci technologicznej i eksploatacyjnej pozostaje priorytetem.

Zjawisko termoplastyczności i samooczyszczanie

Istotnym aspektem, często pomijanym w podstawowych opisach produktów, jest zachowanie powłoki malarskiej pod wpływem wysokich temperatur. Żywice akrylowe są polimerami termoplastycznymi. Oznacza to, że w upalne dni, pod wpływem operacji słonecznej, mikroskopijna struktura farby staje się lekko lepka. Choć proces ten jest niewyczuwalny dotykiem, wystarcza, aby unoszące się w powietrzu drobinki kurzu, pyłków roślin i spalin trwale wiązały się z powierzchnią elewacji. Z biegiem lat prowadzi to do szarzenia koloru, którego nie da się łatwo usunąć poprzez zwykłe mycie.

W opozycji do tego zjawiska stoją nowoczesne farby silikonowe. Ich spoiwo nie wykazuje cech termoplastycznych, dzięki czemu powłoka pozostaje elektrostatycznie neutralna i nie przyciąga brudu. Co więcej, specyficzna budowa powierzchniowa tych farb sprzyja występowaniu tak zwanego „efektu lotosu”. Woda deszczowa nie zwilża całej powierzchni, lecz perli się na niej, spływając i zabierając ze sobą luźne zanieczyszczenia. Ta cecha sprawia, że elewacje silikonowe w naturalny sposób dłużej zachowują świeżość, co jest szczególnie pożądane w budynkach zlokalizowanych przy ruchliwych ulicach lub w obszarach przemysłowych.

Biologiczna ochrona elewacji

Lokalizacja budynku ma fundamentalne znaczenie dla doboru chemii budowlanej. Domy usytuowane w pobliżu terenów zielonych, parków, lasów czy zbiorników wodnych są narażone na wzmożoną agresję mikrobiologiczną. Zarodniki glonów i grzybów, niesione przez wiatr, osiadają na murach, a wilgoć sprzyja ich rozwojowi, co objawia się w postaci nieestetycznych, zielonych nalotów.

W takim środowisku sama hydrofobowość farby może okazać się niewystarczająca. Należy wówczas zwrócić uwagę na zawartość biocydów kapsułkowanych. Są to substancje czynne, które uwalniają się z powłoki stopniowo, przez wiele lat, tworząc aktywną tarczę przeciwko mikroorganizmom. Choć zarówno farby akrylowe, jak i silikonowe mogą zawierać dodatki biobójcze, to w połączeniu z niską nasiąkliwością silikonów (ograniczającą dostęp wody niezbędnej do życia drobnoustrojów), ochrona ta staje się znacznie bardziej efektywna.

Diagnostyka i przygotowanie podłoża przed malowaniem

Sukces renowacji zależy w dużej mierze od tego, co zostanie wykonane, zanim pędzel czy wałek dotkną ściany. Nowa farba nałożona na brudne, zapylone lub łuszczące się podłoże odpadnie w bardzo krótkim czasie. Proces przygotowania należy rozpocząć od oceny stanu technicznego tynku. Wszelkie głuche odgłosy przy opukiwaniu świadczą o odspojeniu tynku, co wymaga skucia luźnych fragmentów i uzupełnienia ubytków zaprawą renowacyjną.

Kolejnym etapem jest mycie. Zaleca się użycie myjki ciśnieniowej z dodatkiem detergentu elewacyjnego, który usunie tłuste osady i sadzę. Jeśli na ścianie widoczne są ślady zagrzybienia, konieczne jest zastosowanie preparatu grzybobójczego i pozostawienie go do zadziałania zgodnie z instrukcją producenta. Po umyciu elewacja musi całkowicie wyschnąć.

Gruntowanie to zabieg, którego nie wolno pomijać. Grunt wiąże luźne frakcje starego podłoża, wyrównuje jego chłonność i zwiększa przyczepność nowej powłoki. W przypadku zmiany kolorystyki z ciemnej na jasną warto zastosować grunt podbarwiany pod kolor nowej farby, co ułatwi uzyskanie pełnego krycia i zmniejszy zużycie farby nawierzchniowej. Należy dobrać grunt kompatybilny chemicznie z planowaną farbą – grunt silikonowy pod farbę silikonową, akrylowy pod akrylową.

Dobór koloru a bezpieczeństwo termiczne (współczynnik HBW)

Estetyka kolorystyczna musi iść w parze z wiedzą techniczną. Każdy kolor posiada parametr HBW (Light Reflectance Value), określający procentową ilość światła odbijanego przez powierzchnię. Kolor biały ma HBW bliskie 100, a czerń bliskie 0. Ciemne elewacje (o niskim HBW) absorbują ogromne ilości energii słonecznej, co powoduje ich nagrzewanie się do temperatur przekraczających nawet 70°C.

Gwałtowne zmiany temperatury (np. letnia burza po upalnym dniu) wywołują w warstwie wierzchniej potężne naprężenia termiczne. Jeśli farba i tynk pod nią nie są wystarczająco elastyczne, dochodzi do mikropęknięć. Przez te szczeliny wnika woda, która zamarzając zimą, niszczy elewację. Dlatego na dużych płaszczyznach ścian południowych i zachodnich zaleca się stosowanie kolorów o HBW powyżej 20. Ciemne barwy bezpieczniej jest rezerwować dla detali architektonicznych, boniowania czy cokołów, gdzie naprężenia rozkładają się na mniejszej powierzchni.

Warunki atmosferyczne a proces aplikacji

Planowanie prac malarskich musi uwzględniać prognozę pogody. Optymalny zakres temperatur dla większości farb elewacyjnych zawiera się w przedziale od +5°C do +25°C. Malowanie w pełnym słońcu jest błędem technologicznym. Zbyt szybkie odparowanie wody z powłoki malarskiej (zanim nastąpi prawidłowe wiązanie spoiwa) prowadzi do powstania tzw. „filmu” o obniżonej trwałości, a także widocznych śladów łączenia poszczególnych pasów roboczych.

Zagrożeniem jest również wysoka wilgotność powietrza (powyżej 80%) oraz wiatr, który może nanosić zanieczyszczenia na świeżą powłokę. W okresach przejściowych (wiosna, jesień) należy zwrócić uwagę na nocne spadki temperatur i ryzyko wystąpienia rosy. Jeśli świeża farba zostanie zmoczona przez rosę lub deszcz przed utwardzeniem, może dojść do wypłukania środków pomocniczych (surfaktantów), co objawia się zaciekami na elewacji.

Narzędzia i technika nakładania – szczegóły

Wspomniana zasada doboru wałka wymaga doprecyzowania. Do tynków o fakturze „baranka” lub „kornika” należy stosować wałki elewacyjne z długim runem (18-25 mm) wyściełanym gąbką. Taka konstrukcja pozwala na wciskanie farby w zagłębienia tynku. Malowanie wałkiem o zbyt krótkim włosiu spowoduje, że farba pokryje tylko wierzchołki faktury, pozostawiając niedomalowane pory, co wygląda nieestetycznie i osłabia ochronę.

Metoda natryskowa (agregatem hydrodynamicznym) jest znacznie szybsza i zapewnia idealnie gładką strukturę, jednak wymaga doświadczenia i precyzyjnego zabezpieczenia okien, rynien oraz otoczenia budynku (mgła lakiernicza niesie się na duże odległości). Przy tej metodzie istotne jest odpowiednie dobranie dyszy oraz ciśnienia roboczego do gęstości farby. Często producenci podają parametry aplikacji natryskowej w kartach technicznych produktów. Należy pamiętać, aby prace prowadzić w sposób ciągły na jednej płaszczyźnie, stosując metodę „mokre na mokre”, aby uniknąć widocznych styków.